Bệnh toi gà, hay còn được gọi chính xác trong y học thú y là bệnh tụ huyết trùng gia cầm, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn gây ra. Đây được coi là “sát thủ thầm lặng” trong các trang trại vì khả năng gây chết đột ngột với tỷ lệ tử vong lên đến 90-100% nếu không được can thiệp kịp thời. Đặc biệt tại các quốc gia có khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, bệnh thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa, gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho người chăn nuôi. Vậy cụ thể bệnh toi gà là gì? Hãy cùng tìm hiểu nhé!
Bệnh toi gà là gì? Nguyên nhân gây bệnh tụ huyết trùng ở gà
Tác nhân chính gây ra bệnh toi gà là vi khuẩn Gram âm có tên Pasteurella multocida. Loại vi khuẩn này có sức sống khá dai dẳng trong môi trường tự nhiên, đặc biệt là trong các ao tù nước đọng hoặc chất độn chuồng ẩm mốc.
Theo SC88, vi khuẩn Pasteurella thường tồn tại sẵn trong cơ thể gà khỏe mạnh ở niêm mạc đường hô hấp trên. Khi gặp các điều kiện bất lợi sau, chúng sẽ trỗi dậy và gây bệnh:
- Sự thay đổi thời tiết: Mưa rào đột ngột sau những ngày nắng nóng hoặc gió mùa đông bắc tràn về làm gà bị stress.
- Môi trường ô nhiễm: Chuồng trại ẩm ướt, nồng độ khí amoniac cao làm tổn thương hệ hô hấp.
- Dinh dưỡng kém: Thức ăn bị ôi thiu hoặc thiếu hụt vitamin làm suy giảm hệ miễn dịch.
- Độ tuổi: Gà từ 21 ngày tuổi trở lên có nguy cơ mắc bệnh cao, trong đó gà trưởng thành thường bị nặng hơn gà con.
Bệnh lây lan qua đường tiếp xúc trực tiếp giữa gà bệnh và gà khỏe, hoặc gián tiếp qua nước bọt, thức ăn, nước uống và các dụng cụ chăn nuôi nhiễm mầm bệnh.
Triệu chứng điển hình của bệnh toi gà
Thời gian ủ bệnh của tụ huyết trùng rất ngắn, chỉ từ vài giờ đến 2 ngày. Tùy vào độc lực của vi khuẩn mà bệnh chia thành hai thể chính:
Thể cấp tính
Đây là thể bệnh phổ biến nhất của bệnh toi gà. Gà có thể đang ăn uống bình thường nhưng đột ngột lăn ra chết mà chưa kịp biểu hiện triệu chứng rõ rệt.
- Gà sốt cao (42 – 43 độ C), ủ rũ, xù lông và bỏ ăn hoàn toàn.
- Từ miệng và mũi chảy ra nhiều dịch nhớt đục, có bọt.
- Nhịp thở nhanh, gà há mồm để thở kèm theo tiếng rên rít.
- Tiêu chảy phân loãng màu trắng đục, sau chuyển sang màu xanh lá cây nhạt kèm chất nhầy.
- Mào và tích tím bầm do thiếu oxy và nhiễm trùng huyết trước khi chết.
Thể mãn tính
Thường xuất hiện ở các đàn đã qua giai đoạn cấp tính hoặc nhiễm chủng vi khuẩn có độc lực thấp.
- Gà gầy gò, sưng phù tích (một hoặc cả hai bên tích sưng to, cứng).
- Viêm khớp chân, khớp cánh khiến gà đi lại khó khăn, liệt hoặc vẹo cổ.
- Gà thường xuyên bị khó thở, khò khè kéo dài.
- Tỷ lệ đẻ trứng giảm sâu ở gà mái.
Bệnh tích đặc trưng khi mổ khám
Việc giải phẫu gà bệnh giúp chẩn đoán phân biệt chính xác bệnh toi gà với các bệnh khác như Newcastle hay cúm gia cầm:
Biểu hiện nội tạng ở thể cấp tính
- Xuất huyết: Đây là bệnh tích quan trọng nhất. Các vết xuất huyết xuất hiện dưới da, mỡ vành tim, mỡ xoang bụng và niêm mạc đường ruột.
- Gan: Gan sưng, có nhiều điểm hoại tử nhỏ li ti màu trắng như đầu đinh ghim.
- Tim: Bao tim tích dịch vàng, cơ tim có các điểm xuất huyết đỏ.
- Hệ hô hấp và tiêu hóa: Phổi bị tụ huyết, chứa nhiều dịch viêm. Trong diều và ruột chứa đầy dịch nhầy đặc.
Biểu hiện ở thể mãn tính
- Các khớp xương chứa dịch mủ đặc bã đậu (fibrin).
- Viêm phúc mạc, ống dẫn trứng bị viêm loét đối với gà mái đẻ.
- Một số trường hợp bị viêm màng não gây hiện tượng vẹo cổ đặc trưng.
Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không ăn thịt gà bị bệnh toi. Vi khuẩn có thể không gây bệnh trực tiếp cho người qua đường ăn uống nếu nấu chín, nhưng quá trình giết mổ sẽ làm phát tán mầm bệnh ra môi trường, gây khó khăn cho việc dập dịch sau này.
Phác đồ phòng và điều trị bệnh tụ huyết trùng hiệu quả
Để kiểm soát bệnh toi gà hiệu quả nhất trong năm 2026, bà con cần phối hợp giữa phòng bệnh bằng vaccine và can thiệp kháng sinh đúng lúc. Cụ thể được những người quan tâm Đá Gà sc88 tổng hợp:
Quy trình phòng bệnh chủ động
- Vệ sinh an toàn sinh học: Định kỳ sát trùng chuồng trại bằng PIVIDINE hoặc ANTIVIRUS-FMB (2-3 lần/tuần). Giữ nền chuồng luôn khô ráo.
- Nâng cao đề kháng: Bổ sung Vitamin B.COMPLEX-C (5g/1kg thức ăn) hoặc chất điện giải ELECTROLYTE vào nước uống, đặc biệt là khi có dự báo thời tiết thay đổi đột ngột.
- Tiêm vaccine: Sử dụng vaccine tụ huyết trùng (loại keo phèn hoặc nhũ dầu) tiêm cho gà từ 4-5 tuần tuổi. Tiêm nhắc lại sau mỗi 4-6 tháng để duy trì miễn dịch.
Phương pháp điều trị khi có dịch
Khi phát hiện gà bị bệnh, cần cách ly ngay lập tức và dùng kháng sinh điều trị toàn đàn:
- Sử dụng kháng sinh: Pha TETRA-COLIVIT (2g/1 lít nước) hoặc FLORFEN-B (8g/1 lít nước) cho gà uống liên tục trong 3-5 ngày.
- Hỗ trợ hồi phục: Kết hợp pha thêm điện giải và vitamin nhóm B để gà không bị mất nước và nhanh chóng lấy lại thể trạng.
- Sát trùng khẩn cấp: Phun thuốc sát trùng 1-2 lần/ngày ngay trong chuồng đang nuôi để tiêu diệt vi khuẩn do gà bệnh thải ra.
Bệnh toi gà là gì? Bệnh toi gà có diễn biến cực kỳ nhanh, vì vậy phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh” luôn phải được đặt lên hàng đầu. Bà con nên thường xuyên theo dõi tập tính ăn uống của đàn gà, nếu thấy gà có biểu hiện ủ rũ hoặc chết đột ngột, cần báo ngay cho cơ quan thú y địa phương để có hướng xử lý triệt để.
Việc đầu tư vào các thiết bị máy móc chế biến thức ăn tại chỗ cũng giúp kiểm soát tốt nguồn dinh dưỡng, đảm bảo thức ăn luôn tươi sạch, từ đó nâng cao sức chống chịu của đàn gà với các loại dịch bệnh nguy hiểm.
